Newspaper Page Text
MAUI
POAOXO, OKATOIJA 1, 1M4.
aiCOPONOPONO IA E KA
, . Aoao Rkitbamka o Maui.
r Foresidena.
Theodore Roosrvelt
w,
I ' Ilopo-reroskUna
I Charles Wakren Faikhanks
I Elele
J6xAn Kunio Kai.axianaoi.e
t 4 .
f - Na Scnnto.n
.Apana Kolio Scnaton Elua)
'A. N. Hayseldkx (Kikaha Opio)
( S.'E. Kalama
Na Lunainatainana
(A pan a Koho Lunamakaainana Ekolu)
W. J. Coelho Wiliania Kudo
Geokge Con-
V. P. Haia
' John Kai.ino
Moses K. Nakuina
hilip Pai.i.
Nti Rula erne na Hooponopono ana
o ka Aoao Repnbalika o ka
. ' Terltorl o Aawaii
MOKUNA VI Na Mka Pn.t Laii.a.
; Pauku i. Aole e ae ia ka tnea hookahi
e paa t ke kulana; Komite Apana, a i ole
Komite Apana anie Komite Kalana a i ole
Kotnite Wacna o ke Teritori anie Komi
he Kalana i ka manawa hookahi.
; Pauku a. Aole e ae ia kekahi lala e
haiolelo a oi aku tnaluna oelima minute
& l ole.a oi. aku mamua o elua manawa
maluna a kekahi kuinuhana koe wale no
r
gnu ke . koho ana o elua hapakolu o ka
hale.
' Pauku kakau ia na olelo hooholo
apau a e kakau inoa pu ia eka hoa. liana
nana i lawe ae, ke koi ia mai e ka Juna
boonialu a i ole e kekahi lala.
Pauku 4. O na rula la wc la we halawai
i hoomaopopo la maloko o ka Buke rula
Cushing ke mana.
; Paulcu5. Ke koho ia na Ulna a i ole na
ilele no ka ahaelele a i ole no na komite
pana c kaAha Mahele, aa ke kakau
lclo e hoouna aku me ka hakalia ole i
p kakauolelo o ke Komite Kuwaena o
fa Teritori a me ke kakauolelo hoopaa
Doolelo o ke 'kpmste Kalana a iole Ko
oite Apana o ka- apana kahi oia Ahahui
liahele koho me ka hoike piha aku i na
sea i liana ia ma ia koho ana,
Pauku 6. Na kela ' a me keia Komite
Ipana a i ole Ahaelele. Kalana, i ko la
:ou wa e koho ai i mau luna a i ole wae
aha i man moho, a ma. na koho balota
of an e, hoike aku ' me ka hakalia ole
ke kakauolelo o ke Komite Kuwaena o
je Teritori. ,
Pauku 7. Hiki no ke hoohalahala ia ke-
hi hana a ka(Ahahui Mahejea J olekM
a komite hooko. jarta o ke komite a-
unaa komjTtalana, pela no hoi na
tana a leTiomite apana a komite Kala
la' a i ole ko laua Komite Hooko imua o
x Komite Hooko o ke Kotnite Kuwa-
ma o ke Teritori, a o ko lakou olelo lioo
10I0 e hiki no ke hoohalahala ia imua o
:e Komite Kuwaena o keTeritore. Ke
lana ia kekahi hoohalahala, ona 11100-
elo pia hoohalahala, a i ole he kope paha
booiaio ia ke hoouna ia imua o ke Ko-
4
kite nana hoolohe ka hoohalahala, e
r ilk 1
Kkakauolelo o kahi i hookuhiu ia'i ka
oohalaliala."
t .- '
fttal Koho fna Moho Home Rula,
I No ka pica fie Poe Lalau.
O na nioho i'waeia e ka 'Ahaelele Ho
je Rula i poe Senetoa ame moho luna
lakaainana be poe keonimana no ia i
ki ole ia kakou ke' ne'tna aku ma ko
Von ano kanaka, aka ua lawe ae nei la
bu 1 ke kulana kalaiaina e hele ala a
iili loa ma kela aoao ona pali o Kalalau
ina makapa'a na kanaka mea kuleana
pho balota' a koho ia lakou nei i poe
aukauawai no kakou papan kakou he
1.,..- . B
tko ka hale.
Pehea e ike ia'i? a penei e niaopopo ai
ole akaaka o ke kulana o keia poe mo
O ua olelo ia he Ahaelele Home Rula
4 Aha nana i wae ia lukou nei 1 poe
olio, aka nae ke hoole nei kekahi poe
Jakou aole he Home Rula aka he De
okalaka, i '.ka hoi ana aku nei o ke
abi poe o lakou i na kuaaina olelo aku
ei aole keia he paa balota Home Rula
Detnokaluka paha, aka, he "lion par
Ian" oia hoi he paa balota aole u'iao
Uiaiua, nolaila, auhea oukou e na Ho
e Rula? Eia la lie hoofe nei na moho a
1 .... ,
ikou i ko oukou kulana aoao kalaiaina j
Ke npulii in nei ko oukou man pono c
keia poc moho lalau.
E nnna ac kakon i na moho a onkou a
me ko lakou kulana makmikau kalaiaina
a tnakou c olelo nei he poe Inlau.
F,ia mai o I). II. Kahnulclio he lnna
makaainana repuhalika iloko o mi kau i
hala i haalele mai ia aoao kalniaifln no
kona hoohalahala i ka wae ole ia ana i
moho luna aupuni Kalana. Ninau ka
kou auhea kana wahi pono i hana'i i ko
na mau la e iiolio lunamakaainana ana?
Aoheana wahi pono. nolaila mai linawi
ka balota nona.
OKO. KAU1II.
O Oeo. Kauhi he liolona keia ma ka
oihaun kalaiaina . Ke ano o kn poe liolo
na he pnni wale. Inn oia nei ke lilo i lu
namakaainana e puui ana ia nei i ko
Honolulnpoei ka wa e mahelehele ia
ai na haawina (lala no na alanui ame na
alahaka. Pan na haawina io i ko Hono
lulu mau kciki lae 00 a o ka alaala ka ia
nei e hoihoi mai ai na oukou e ko Kaa
napali a hiki i Kahakuloa. Aole like inc
ka Hon. Philip Pali ka loaa ona haawina
io pau ka pilikia o ko oukou man alanui
e like meia e hoomakaukau ia nei no ka
hoohana aku. Nolaila mai koho hcwa
mai oukou ia Kauhi o fulu ia oukou ame
ia pu e ko Honolulu mau lunamakaaina
na. Eleu.
NOKEONI UKIKINI.
O keia kekahi o 11a kanaka inoa o ka
kou, lie kanaka naauao, aka nae he De
mokalaka oiaio oia ma na ano apau, aole
ona kau e lilo ai i Home Rula. Na ia
nei ka ojelo aohe pono o ka aoao Home
Rula, a ke liuki nei oia i na alakai o na
Home Rula e lilo i poe Demokalaka, eia
nae ke hookikina mai nei ia oukon e na
Home Rula oiaio e koho aku iaia. E
hoomauao oukou, aia no ka aoao Demo
kalaka ke kukulu mai la i mau moho Se
natoa ame Lunamakaainana na lakou ma
Oahu, Hawaii a me Kauai, a ina ia nei e
puka ana oia poe Demokalaka ko ia nei
mau hoapili, he Demokalaka ka olelo ana
ike ole ia ihola oe e ka Home Rula.
O kekahi no hoi he kanaka keia i' pine-
pine ka noho ana iloko o ka Hale Kau
Kauawai'i na kau i hala. Oia nei kekahi
lunamakaainana nana i haawi i na nina
leialii o Wailukn no ka Ona Miliona. Ina
aole lakou nei i liana pela ina i keia la ke
waiho nei no ia liiad'aina no ke Aupuni,
a ina la ua hiki i 11a kanaka nele aina ke
koino aku e kukulu i mau home hooku
onoono no lakou niiilunao uamau Apana
aina ala malalo o na Kanawai kukulu
home hookuonoono e ku nei. "Nolaila ke
ike maila no oukou aole aia nei wahi po
no o ko ia nei mau kau Ahaolelo i noho
ai, nolaila mai haawi i ka balota nona.
C. L. KOOKOO.
O Cf. L. Kookoo'kekahi o na Alakai
mana o ka aoao Home Rula, a 110 ka loi
hi loa o kona noho mana SMi. maluna o
na'HomeR.ula jaefralui ua ha'akei kbTiV
uaau, hikiikii ae nei oia ia oukou a paa a
haawi aku uei i ko oukou mans koho no
kahi punahele Demokalaka ana oia o J
L. Coke a kiola ia ae nei o S. E. Kaiue
me he wahi opala ala. Nolaila e ike mai
oukou i ka Kookoo mau hana poholalo i
ko oukou kuleana a lawe ae a noonoo,
no kamea ina paha oukou e koho ia ia
nei a puka hiki keia i ka Hale Ahaolelo
ka pau no ia o ko ia nei Home Rula ana,
he Demokalaka ka olelo ana. He poho
ka balota lilo iaia nei.'
REV'. J. E. KEKIPI.
E nana mai oukou e ko Pauwela ame
Peahi i keia kahuliipa lalau a ka Haku e
hoo-ao nei e komo i ka aahu o na iliohae,
Ua ike oukou i ka pono ole
o ka ia nei mau hana, a no ka pono ole
anei o kana mau hana iwaena o ua liipa
uiaka palupalu keia kuiuu e uiakemake
nei e komo i ka pa o na iliohae? Xa ou-
kou'ia e ike.
Nolaila haalele iaia uei mai haawi i ka
baloka liona.
HON. KAL'IMAKAOLE.
Oia nei kekahi o na Lunamakaainana o
ke kau Ahaolelo hoehaao 1901, a iloko
oia kau o lakou nei i noho ai e uliauha i
ke (lala o ke Aapuni aole i ike ia ka ia
nei wahi pono i hana ai, o ka uku nae o
na luna Aupuni kai pi nan u iUma i ka
lani.
Oia nei no kekahi o na lala o ka Pap:
Lunakial malalo o ke Kanawai Kalana.
Na laua nei me C. L. Kookoo 11a olelo
hoohiki pau pele, pau nianoe haawi mua
iaai e na kanaka alail.i'lou.i kahi huna e
oia ai ka oliana. Ua ike ia ke ano o ka
laua nei Kulana Kalaiaina, me C. L. Ko
okoo, a ina puka hou keia mau kanaka a
kau ma ke kulana mana, e olelo ia ana
na kanaka e hoohiki iluna o kU pohuku
ala alaila loua ka hana.
Nolaila, c no kanaka mai kaknu, e
Maui a Kama, Molokai a Hinn, Lanai a
Kaula anie ka tnokii o Knnaloa, kapae
ae ia lakou nei mai koho o poino kn
aina. He kuli ka make o ka lohe ke oia.
NA MOHO SENETOA HOME RULA.
O Win. While (Hila Alia) ame J. L.
Coke na moho senatoa a na Home Rula.
He Home Ruin hookahi a he Demokala
ka hookahi. He ninkuahnnn nui mawa
ena o keia mau kanaka, a he kue kekahi
i kekahi, nolaila he like me ke kiloi wa
le ka baloka lilo ia laua nei, oiai ua olelo
ka Pnlapala Ilcniolele o ka hale mokua
hana iaia iho aole loa ia e ku.
WM. WHITE (Biln Aila).
Ua katiiaaiua ka lehulchu i kc ano o
keia kanaka oiai ua lehulchu kana mau
Kau Ahaolelo i komo ai make ano luna
makaainana ame senatoa, a ua ike ia no
hoi ia mau kau leliulehu. Aole aia nei
wahi pono. Oia nei kai kau i ka hano
hnno a o ka neo ka oukou e na makaai
nana. Ina i kanaka hoomake-aka a ho
olealea ina ua kupono e koho ia Bila
Aila, aka ma kahi o na jiono o ka leliu
lehu ua kupono ole keia kanaka e manao
ia aku e nana mai ana i ka pono o -na
kanaka.
JAS. L. COKE.
He Demokalaka keia i apo ia aku e na
Home Rula a no ko ia nei punahele ia C.
L. Kookoo ma ua kapae ia ka olelo hoo
hiki pau pele pau mauo a ka Home Rula
no neia wahi haole. Nolaila e ike mai
oukou i nei hana kapakahi a 11a alakai
Home Rula, o na kanaka ke kupee ia me
na olelo hoohiki pau pele pau niano ma
na ano apau a o ka haole ke hookuu wale
ia e papahi i ka lei Home Rula me ka
hoohiki ole. '
No Hon. S. E. Kaiue, kc keiki hanau
o ka aina, ke kanaka puniu, ka loea o na
kau Ahaolelo elua o ke Teritori i hala
aku, keia noho, aka no ke akamai o keia
wahi Demokalaka i ka hamohamo hoo
nianeoneo i na elele Home Rula haalele
ia ihola ke kanaka i hilinai ia a apo ia
akula oia nei. Ina keia e puka ana aole
maopopo o ka ia nei wahi pono e hele ai
io.
Oia nei kekahi elele Demokalaka i he
le aku nei i St. Louis e wae ia Hearst i
moho Peresidena na na Demokalaka a
hoi mai nei nae o Parker ka moho, nolai
la ike oukou he elua o na ano, he okoa
kana mea e olelo ai a he' bkoa ka hua o
kana mau hana ina oia e kohoia.
Auwe, pilikia maoli kakou ina pela ka
hana, A heaha ka hana pono e hana ai?
Eia ka hana pono: Koho i ka Baloka
Repubalika!
Ulumahiehle ka Huakai a ke
Kiaalna
Aole mau huakai a na'lii aiuicku uva'-
r -
IiiUJl aku nei mai na la o Kihapiilani mai
e hoohalikeia aku me na la be 21 o Kia
aina Geo. R. Carter i kanpuui iho nei ia
Maui. Mai ka wa mua loa ona i hehi ai i
ke one o Lahaiua ma ka la 6 o Sept. a
hiki i kona haalele ana iho i ke awa lai o
ka "Malu Ulu" i ka Poalua, Sept. 27 iho
nei, aole huakai kaapuni mamua aku e
hiki ke hoohalikeia ae, Ua ohohia like
11a makaainana o kela anie keia apana i
ka hele mai e hui kino a e lulu lima pu
me ke Kiaaina.' Ua hele mai na kupa o
ka aina ame na malihini pu e kukai
olelo me ia, aole hookahi mea i hoi nele
me ka ike ole i ko kakou poo aupuui.
Va uluwehi ka aina me na hoohiwahiwa
like ole e hoohanohano ana i ka mana
hooko. K alala mau ana ka puaa i na la
apau, koe 11a la hoano, no ka papa aina
hookipa iaia. Ua hele mai na
DkmokaraTA amu na Homk Ri:i.a
a ua noho pn me na Repubalika ma ka
papaaina hookahi, aole wale e hoohano
hano i ka papa aina i haawiia e ka leliu
lehu no ke Kiaaina Repubalika, aka e
lohe i na olelo ao naauao kiihohoiiu i oili
mai mai kona kileo mai. Ua hui like
na aoao kalaiaina ajxiu ma na hana hoo
hiwahiwa i ke Kiattinaj a ua kapaeia na
manao kalaiaina no ka uianawa. O 11a
poe i koe aku ma kauhale oia no na poe
naaupo hiki ole ke hoomaopoprt i ke ano
e mawaena o ke kanaka ame kulana
hanohano ana e papahi ana. ,He Kiaaina
o Kaaka aole wale no ka aoao Repubalika,
kona aoao ponoi, aka, 110 na Dciiiokarata
ame na Ilame Rula pu. O ko lakou mau
leo noi kekahi ehooloheia. Ua ala lokahi
na kupa o ka aina aole e koohiwahiwa ia
(leo. R. Carter, aka, mamuli o ke kulana
ana e paa una, he makua no ka leliulehu
mai o a o.
Na La Ml a.
I ka wa i pii mua ae ai keia kei'ki opia
I hnn.-m in ma Hawaii nei he ewe tnika
nele, ma ke kulana panepoo ma Hawaii
nei, ua nui na leo kue i lohcia e pahola
ana i ka loa ame ka laula o ka nina. Ua
oleloia he keiki poopnakiki mnnno hnakei
oin. Aka nae, iloko o ka wa pokole
loa ua ike ka leliulehu i ko lakou ma
nao knhihewa, a na haliu aku lakou me
ka puuwai lokahi c hookipa mai ! keia
keiki oiwi knninhao i hookawowoia ma
luna o na papnlina o Hawaii, a i ulu ae a
kanaka makua; a lilo i puuhonua, i ala
kai no ka lalnnY I ka wa i lilo ae ai o
Wiliama II. o Geremania i Emcpera, ua
nui ke keu o ka lahui iaia, aka mnhope
iho o unii'mnkaluki ua kaili aku oia i ka
puuwai o kona lahui ine ia. Aole pela o
Gov. Carter. Aole 1 pihft kfl mnkahiki o
kona noho ma ke anuu kiekie loa' iloko
o keia Teritori, ua hoolakalaka oia i na
aoao kalaiaina like ole, a oia kekahi mea
kamahao a ke Kiaaina i hana ai i ke Kau
Kuikawa o 1903 iho nei.
I keia la ma me ia ka puuwai o na poe
noonoo maikai a pau iloko o ka aina.
Ma na wnhi apau a puni o Maui nei
ana i haiolelo iho nei, ua hoike piha mai
oia i kona aloha no na kamaaina o ka
aina. l a 11m nui 01a 1 na kupa e loaa na
aina hookuonoono mai loko ae o na wahi
aina Aupuni i koe. Ua kulike kona ma
nao me ko kekahi poe kalaiaina e ae i
hoomaopopo i ka hewa a me ka lalau o
ka haawi ana a
" KAMKHAMkHA III.
ka Lokomaikai iloko 1843 i na aina i na
kanaka, he hookahi hapa-kolu i ke
'lii, he hapa-kolu i ke Aupuni, a he hapa
kolu i na kanaka. Mamuli o ka papa
oleia ana o ko kanaka aole hoolilo i ko
lakou mau kuleana i na malihini, nolaila
mai ka poino nui o ka lahui, a lilo lakou
i poe hoopiliwale i keia wa, a he kakai-
kahi na poe noho kuokoa no lakon iho.
He mea mau i na lahui akalii no a komo
ka lino o ka malamalatna, aole hoomao
popo o lakou ia mea he hoomakaulii aina.
Ua like no lakou me na kamalii i hoo
maopopo ole i ka waiwai o nei mea he
daia. I ka wa e loaa aku ai, lilo koke
no i ka mea 0110 a ka pake. Aole no hoi
i ulu ae iloko o ka aina he mau Hawaii
ponoi e alakai i ka lahui a hoomaikeike
aku i ka hewa o nei mea he moraki i ka
aina i na malihini. Ua liui pu me na loio
Hawaii e kokua i na inahiko e hoolilo
na aina o na Kanaka Hawaii, a eia ka ho-
pena oia mea a kakou e ike nei i keia la,
ua holo hope loa na kamaaina ina ua
ano apau.
Ua hoomaopopo ke Kiaaina i keia hana
hewa, a nolaila aole oia e haawi i ka aina
hookuonono i na Hawaii hiki ole ke ma.
hi i ka aina" mo ka manao e hooili aku i
na pomaikai no na mamo no 999 maka
hiki e hiki mai ana. Aia iloko o ka po-
nolitna o ke Kiaawa ka mana e hoolima-
lima i keia mau aina i na poe waiwai; aka,
manao ke Kiaaina ua hiki mai ka 'wa e
noonooia ai ka 'pono o na kamaaina. Ua
hoike ae ke Kiaaina i keia manao akea
ma W'ailuku a ma na wahi a pau ana i
ijaiolelo ai.
O kekahi hana pookela loa keia e noo
nooia nei e ke Kiaaina Repubalika no ka
pono ame ka holomua o na Hawaii akc
hookuonono.
Nowai ka Hewa?
He mea maa mau i na makaainana ke
kuhi kau ana aku na na lunamakaainana
ka hewa ame ka hemahema, no ka boo
holoia ana o kekahi bila kanawai e hoo
poino a e lloopilik'ia mai ana i ka leliu
lehu; a i ole no ka hooholo ole ia ana o
kekahi bila kanawai e pono ai o ka leliu
lehu. Ua pono a pololei anei keia kuhi kau
ana? ' Aole.
Ina e noonoo 'akahele ia aira keia kuniti
alakai manao" alaila e ike ia ana keia mau
mea ano nui.
Aia maluna o ka mea i loaa ka mana
koho balota ke koikoi a me ke kaumaha
o na hemahema, na popilikta, ame ke
kala. ole ia ana o na pilikia oka lehirlthU.
0 ke kuleana o ka mea i loaa ka mana
koho balota oia ke komo ana iloko o ha
aoao kalaiaina a nana, a wae me ke aka
hele i ku aoao e loaa ai iaia ka pohiailai.
A i ka wa e niaopopo ai, alaila, komo oia
iloko o na uhuhui kalaiaina i hiki ai iaia
ke kokua ma ka wae a koho aim i na
Elele Wae Moho, hiki ke hilinai ia, i hi
ki ai ke wae ia na moho kupono, hoo
pono, inoa maemae, kulana maikui, a
hiki hoi ke hilinai ia e ka lehulheu.
Aka, i kou hoohuuu ole ana i keia kule
ana i loaa ia oe, ua ae wale uku oe i ka
loe kupouo ole e wae ia i mau Elele Wae
.Moho, a o ka hopenu o" ia hoopalalelia
ana, ua wae ia he mau moho kupono a ua
komohewa pu me kekahi mau moho ku
pono ole.
Mamuli o ke ktiona i ka aoao kalaiaina
ua koho mnkapo wale aku no ka mea i
loaa ka mana koho balota 1 kekahi mau
moho no paha ana i ike ai i ke kupono
ole, a kona puka ana, o ka hopena i ike
ia, ua hana aku oia i kekahi mau hana
kupono ole, a hoohemahema i ka pouo o
ka poe nana oia i koho a puka.
Nolaila, o ka hemahema, ka pilikia, ka
poino ame ka hana ole ia ana o ka pono
o ka leliulehu, aole ia e hiki ke kau ia
aku maluna o ka hokua o ka Lunamakaai
nana a Senatoa paha au i ike ai no he ku
pono ole a koho no nae, aka, aia ke koi
koi o kana mau hana a pau maluna ou e
ka mea i loaa ka mana koho balota.
i hoopnlaleha.
Ina ua kunnna oe e ka mea i loaa ka
mana koho balota, mamuli o kou noonoo
ak ahele ana aia he mau moho au e hiki
ole ai ke hilinai ma ka paa balota o kou
aoao kalaiaina, alaila, ina he ALOHA
AINA OIAIO oe, o kau hana kupono oia
no ka wae ana mai i kekahi moho a mau
moho paha au e hiki ai ke hilinai e hana
ana lakou i ka pono, mailoko' mai o ke
kahi pan balota e aku, e laa ka paa balota
Repuba'ika, i hiki ai ke hanaia a pono
nou,nokau wahine, keiki, ohona ame na
mamo o keia mua aku.
O ke kuli ka make, a o ka lohe ke oia.
E koho i na moho Repubalika apau, he
poe hoopono a hiki ke hilinai ia; be poe
hoi e hiki ole ai ia oe ke hapala aku me
kekahi kiko eleele. .
Ke Ana Kiupaona Kaullke.
Iloko o keia kau uhai balota, ke hele
nei na alakai o ka aoao Home Rula
a hoinoino aku i ke Keikialii Kuhio ma
na mea e pili ana i ke kanawai ana i hoo
komo ai iloko o ka Ahaolelo ma Amerika
Huipuia no na mea e pili ana i ka olelo
Hawaii, a i mea e maopopo ai i ka lehu
lchu kekahi mau mea oiaio e pili ana
keia ninau, he mea pono e hoi hope aku
kakou a nana i ka moolelo o ka hookumu
ia ana o keia Teritori.
Ua booholoia he Kanawai Kumu no ka
Teritori o Hawaii ma ka Ahaolelo o Ame
rika Huipuia, a ma kekahi o kona mau
Pauku ua olelo ia ma ka olelo Beaitania
wale no e lawelawe ia ai na hana o ka
Ahaolelo.
Iloko o ke kau koho balota mua loa
keia Teritori ua loaa ka lanakila nui i ka
aoao Home Rula, a ua lilo ia aoao kalai
aina ka hapanui o ka Hale Ahaolelo.
I ka nana ana nae i ka moolelo o na
hana o ka Ahaolelo, aole i loaa kekahi
mau mea e hoike mai ana uaa
hana ua Ahaolelo Home Rula nei i keka
hi KanaVai a Olelo Hooholo paha e noi
ana i ka Ahaolelo o Amerika . Huipuia e
ae ia ka olelo Hawaii i olelo Kumu, a e
hoololi ia hoi ke Kanawai Kumu e kue
ana.
I ka nana ana hoi i na mea i hanaia
ka Elele Kobert W. Wilcox, aohe no he
wahi hoike hookahi e hoike mai ana ua
lawe mai oia i kekahi bila kanawai e noi
ana e ae ia ka olelo Hawaii, a i ole, e
hoololiia paha ke Kanawai Kumu. .
O ka hoike oiaio no ka hana ole ia ana
o kekahi hana e ka aoao Home Rula no
ka hoihoi ana mai i ka olelo Hawaii, oia
no ke pai ole ia ana o na Kanawai i hoo
holo ia e ka Ahaolelo ma ka olelo Hawaii
Mamuli o ke aloha o ke Keikialii Ku
hio i kana olelo niakuahine, ame kona
aloha i na makaainana i makaukau ole i
ka olelo Beritania, nolaila, ua lawe mai
oia a bookomo i ka Bila Kanawai e koi
aku ana i ka Ahaolelo o Amerika Huipu
ia e ae ia mai ka oelo Kumu.
I ke kau ana i keia mau hoakaka oiaio
iluna o "Ke Ana Kaupaona Like" e ike
ana kakou, ma ka aoao o na Home Rula,
aole be mea i hana ia e hoihoi mai ai i
ka olelo Hawaii i olelo Kumu, a ma ke
kahi aoao hoi, ua hana ke Keikialii Ku
hio i Bila Kanawai e hoolilo ia ai ka olelo
Hawaii i olelo kumu.
E na makaainana, e hoahewa anei ka
kou i ka mea i hana i ka hana, a i ole, i
ka mea paha i hana ole.
Ke hoike mai nei ke "Ke Ana Kaupa
ona Kaulike" e hoahewa oe i ka mea t
liana ole i ka hana, a e hoapeno hoi i ka
mea i hana i ka hana e hoolilo hou ia
ai kou olelo makuahine i olelo Kumu,
a o ua mea ala i bana i ka liana oia
no ka .Moho Elele no Wusinetona a
ka aoao Kalaiaina Repubalika, ke
Keikialii Jonah Kuhio Kalar.ianaole.
E koho i ke Keikialii Jonah Kuhio
Kalanianaole ame ka Paa Dalota
Holookoii a.'ka squo jBepubulika.
U Hana Anei ka Aoao Repubalika i ka -
Pono o na Makaainana?
Ma ka huakai kaahele mua loa
Ceo. O. Coope", Luna Hoohana Nut
o kaaoao Repubalika o Maul, I ukall-
la Moses K. Nakuina ame D. Kaal
ua kukuluia he Ahahui Repubalika
ma Hnlawa, Kolokai, a ua noonoo ia'
ke Kumuhana e pili ana 1 ka hookaa
wale ana ia Halawa 1 V ahele Koh-
Balota okoa nona iho; a ua kukuiu
pu ia he Ahahui Repubalika ma Ka
nnakakai, a ua noonoo pu ia We K t
muhana e pill ana 1 ka hookaawalp
ana le Kaunakakai 1 Miliola K i 1
Balota okoa. Ua hooholo iokahi la
ua lawelawe ia ka hana e honkoia ai
o keia makemake o na makaainanA
ma ia mau wahi.
Ua hoomahuakala la keia mau ku
muhana e kekahi poe, aka, i kela la
ua hooko la nae.
Ua kukala leo nui ae na alaala o ka
aoao Kuokoa Home Rula ma ka la
kou kaahele ana ma ka mokuoHtn,
na lakou ka 1 imi keia pono a haa-vt
aku ina makaainana. AOLE. na.
e nana ia na palapala uoi ma ke k.'i
na o ke Kiaaina aole e loaa au 1 li
palapala noi e pili aua I keia Kumu
hana mai na alakai mai o ka aoa
Home Rula, aka; e loaa ana he pala
pala noi a na alakai o ka aoao Repu.
balika.
Ina he kanalua kou e ninau ae 1 ke
Keena o ke Kiaaina a llaiia oe e ike
ai i ka mea oiaio.
E Halawa, mai ka wai lele ant pe
ahi o Moaula a hiki I ke kai hawana
wana o Kahuhu; a e Kaunakakai
ka Lai oke Kiawe, o olua na hoike
oiaio no ka hana io ana o ka aoao
Repubalika t ka pono o na makaal
nana, oiai, ua uai ia aku ka pahu ba "
Iota a ka ipuka o na hale
oukou, a aole hoi oe e hele hou ana t
wela a ka la ame ke koekoe a ka ua
no ka kookomo ana i kou balota m
Pukoo,
E koho i na moho Senatoa ame na
moho Lunamakaainana a ka aoao
Repubalika, ka aoao Kalaiaina I ha
na i ka pono o na makaainana.
He "oi Pauku Iwi.
Ua hoike ae ke Kiaaina ma kana hai
olelo ma Wailuku i ka hiki kino ana aka
o kekahi keiki kamaaina o Maui imua
ona mahope iho o ka helelei ana o kc
Kanawai Kalana a nonoi aku la i wahi oi
hana me keia mau olelo:
"Owau kekahi o na ilio e aoa nei m
ka aoao kue ia oe, a e haawi mai oe
pauku iwi na'u i pau- ai ke aoa ana a keia
ilio." Pane aku la ke Kiaaina: "Auhea
oe e ka makamaka maikai, he lealeako'n
pepeiao i ka lobe mau i ka leo aoa o ka ilio
a oiai no hoi he uuku na pauku iwi e waiho
nei a he nui na ilio nele i ka pauku iwi
nolaila aohe a'u pauku iwi nau, a e boo
mau aku no keua ilio i ke aoa ana."
A o ua kanaka ala nana keia mau not
pauku iwi imua o ke Kiaaina, ka moho
Senatoa a na Home Rula o Maui nei.
Ea, ina ia nei e kohoia ana e nana ana
keia i kahi e loaa mai ai o ka ia nei pau
ku iwi, a o ka neo ka oukou e na Home
Rula, nolaila he poho ka baloka lilo ia
Senatoa Pauku Iwi.
I AE O KUHIO.
hi Molokainui a Hina, e hoomakau"
kau oe no ka hookipa aoa mai I da
kakou hiwahiwa, ke Keikialii Jonah
Kubio Kalanianaole. E hehi ana oU
I ke ono kena aina kaulana ma na
la 13 ame 14 0 Okatoba ae net. He
elua. no la me oukou, o ka lawa n J ia
0 ko oukou manawa hoohialaai no ka
kakou Elele. Mai ka ulu kiawe o Ka
uuakakal a hiki i ke awaawa lat o
Halawa i ka ehu wai o Moaula, eta
mat ka milimili a oukou a hoca aku.
Hiipoiia mai oiai kona mau la ma ou
kou. Pumebana kona puuwai i k
aloha no oukou. Mawaena o Okatokft
15 ame 25 e kaapuni aua ka Elele ma
Maui nei. E na makaainana n k
mokupuni kaulana o Kama, e hoea,
mtki ana i ko oukou poli keia pua '1U
o Hawaii e kukaiolelo pu me oukou,
no ko'oukoa mau pilikia. Mai hopi
hoponae oukou no ka oukou Elele
punahele, no ka mea ua nawaliwali
loa 0 Iaukea ame Notlejr ma Maul
nei. O ka Bila Aila ia e boikaika
ma! net no Notlev, a nolaila kuikahl
ole kona manao me ko JimoCoke a
boao nei 1 kona mau houloha e koba
ia Iaukea. He mau wahi oha liilii nae
keia, a i ka boomaopopo aku i na,
kahoaka o ka manawa, e oili pulelo
aku aua o Kuhio me Laicikawai ma
ka eheu o na raanu ma kala koho.
Nonmuba 8, a e haul hope ananu4
wahi manu baukeke kuululu i mauao
olokewa, me ka haakei kihihewa, ua
lawa ia laua tn ikaika e kulai i ka
weloaKewalo. Pupukahi ka manao
e na Repubalika a koho pololei i aa
oh Repubalika.
. J-.. .,.- .
'lilt-1 Jl- - -J
