Newspaper Page Text
4 EW
I'OAONO, OKATODA 8, VM)4.
tlCUPONOPONO IA E KA
Aoao Hi-n nAMKA Mxi'i.
IVrrsklena.
Th eoj 01:1: noOSF.VKUT
Ili'po-Pprcfiidona
luiu.Ks Warren Fairbanks
idnaii Ki mo Kai.axianahi.k
I.
Nu Senatiui
(Apnnn Koho SrniUoa Elua)
N. HAYfKLDKX (Kikalia Ojio)
2. Kalama
Na Lunamnkninnna
tpana Koho Lunamakaainana Efcolu)
J. Coki.ho Wiliama Kuelo
)ItGE Coi'l'
P. Haia
IN KaT.INO
pes K. Nakuina
imp Pa i.i.
t Kumuhana Hoinoino Pi
liklno a tia Home Rula.
kekalit kumu mii a n.i Detnokalaka
ne Rula c koala nei no ke kue aku i
kebohou ia anao ke Keikialii Kuhio
ele Lnhni ma Wosinetona, oia no ke-
au inea Uilli a no ole i ulu ae tuawae-
o k Keikialii atnc knna Kakauolelo i
pania, Keohokalole. Ma ke ano fo
ri maoli, mole keia he ninau kalaiaina,
e no hoi lie ninnu pili i kapono o ka
ulehu, nokamej he mea uiaa tiiau keia
.waena x ka haku-hajta ame kona .ka-aa-bana,
ilia potio ole ka hatta a keka
a he kipaku ka hum lapaaiu
) ka hapai ana ona kanaka Hawaii
to aoao kalaiaina kue i ke Keikialii
ihio i keia me ano ole a lilo i kumu
a kalaiokk) na Inkon, he mea hoohi
aila wale no ia i ka inoa maikai' o ke
aiaka Hawaii h map ir.ea ia e' manao
ji i m btlffi malihini iwsena o kakou
t latwi kacnnlii haulele Vm ka lahui Ha
iii, be lahui hi k t ole ke kaupnona i ka
fa pond iwaeuao kona tnaahoakanaka,
mo ike ole i ka pono a me ka hewa,
U paha na haalele aku ke Keikialii Ku
o la Keohokalole mc ke kino nav.ali,
Ui, hiki ole ke lawelawe j pono non
o, jna la ua -tmo kolui ikj keia muu nu-
tna i ke Keikialii, ia, aole pela.!
wa ia iCeoltokaloJe keia jxililcia mauiuli
koua ttiaUwM'ole i ka luuia kona ha.
i-hana a Ulau Maoli o, peU oiuj
lalele oiai M i fc ha. Jle pilikia t
aa man aua i na kanaka faana la we.
;e jkrt ole ana 4 ka hana a ka kaku
ina, nolaila kohu-ole kaelelo na Ho
e Rla ikahewa-o ke Keikialii no ka
jihoi.-ole tnai ia Kolokalole a hiki i
a aina nei.
I'a hoike ae ke Keikialii na pa kolu kona
awi ana i Jala na Keohokalole ntailoko
;o kona pakeke pouot anve 90.00 uku
a-ahi no ka hoi ajia mai, aka ua pau
ia matt-dala i ka ai uliaulia ia e Keolio
lole me na boa tealea, a he lealea hele
a ulaia ktana oiai ua liele oia i New
Tk City MM Atlantic City, a kii hou
a ue i-daW i ke alii. U ka dala i hau
ia .puo , la o ka me aloha he wahi
t me be aiaa pan 110 iuia (Keohokalo
a e psfi jm paha uokaniea ke JUele
I oia i Xew Vork -Cixy anie Atlantic
ty tnr va ik(me ) oiui ua hooia ae no
Mrs. Kk-klole uilko o "Ke Aloha
ina," ol be-daa booknhi i loaa tuoi
Ja. .
Iua pela i hola Keoliokalol e hoolilo
i ke-dla 4 baawi ia niui i alanui uoua
boimai ai i mea lealea nana, aole unci
iia i pilikia mamuli 110 ka lapuwule o
pana baoa?
Jna paha he haawina M kxkahi i wai
bo iavtaba lima o ke alii JCuhio no ka
lwibi 'Miainai i pa HuwvX ilihune i ka
iua nei, ina la ua kupono keta ahewa
uiHonu Knla iaia; aka no nae,
xU 110 hiki ke mauao ia he kanaka ili-
buue Keohokalole e kupono ai ke kv
fc;ua4ana ia ano, oiai he kuuiuKino ixo
oia, be naauaa no, he kino ikaika hiki
pi no k lawelawe bauu i loaa kuhi jiono
p ka nuho ana, like no uic na ktiki 11a
f mi lehuj.ebu vale e nolio tnaila i ke uu
p Awerika, Aole no he hoohaluhala
Siiai oia poe Hawaii no ke kokua ole aku
p be Alii Kuhio ia lakou c hoi noi i ka
ina nei, aole so lakou i hopu ia no ka
peahaubacj aka aae ua kaa na keia Ha
waii naauao e boobilahiU i ka inoa juiui
bai o ke kanaka Hawaii mamuli o kaua
Hiau hana a hopu ia i ka aea-haukat
Vnjwnatia be alcxha Mia Hume Knla i ke
kanaka hoobilahlba I ka Inoa maikai
matnnlt o bana maw hana.
O ka makou e haohno nei, oia keia;
Mailoko mai o keia mau olelo nuku ano
olr a na Home Rula e kimleliek-he nei
no ka bans ino ia o Keohokalole, healin
la ka pomaikai c loan ann i ua mnkanina
n 1 o keia Teritori? Hesha ka powiukai
e loaa ana ia Keohokalole no ke kuknla
akea iao kona paa i ka nen-haukac a rue
kaiia mau liana ku i kn hoohUahila i ka
inoa ttiaikai o 111 kanaka Hiwaii? Aia
mahv.t kona pili i na ninau kalniainn o
o keia ntnu la? Va nianao paha na Ho
me Rula o keia aela ka lakou tiaunn
hoowalewnle i lilo ai in lakou ka balota o
na kanaka, nolaila c ao kanaka kaUon,
nni putii i keia mau kualehelehe lalau a
na Deuiokalaka-Hotne Rula.
I ka wa i haalele mai aio Keohokalole in
Kuhio ma Waniifttona, ma laila no o Iau
kea, Kiuio, J. Koke, Bcni Lyons, na F.lele
Democrata i Sana Lui, anie Gov. Carter,
V, T. Robikaim, nine na Klele Repnba
lika e ae i Kikakoakn nei. Ua ike no o
Iaukea ame Beni Laian ua liaawi kiuo
aku o Kuhio ia Keohokalole he ekolu
tuauawa i dala c hoi mai ai i ke one aloha
o Hawaii nei, aka, ua pau ke aloha i ka
aina ame ka waHine, no laila o na dala i
haawiia nku e Kuhio iaia i uku e hoi mai
id i Hawaii nei ua hooliloia e Keohokalo
le mc kona mau hoa lealea. Hewa
unei o Kuliio? O ka hewa wale 110 paha
o ka Eleleo ke kupce ole ana ia Keoho
kalole a paa hookau iluna o ke kaa alii
a hiki i Kaleponi, hookau mai uinltma o
ka niokuahi no ka home nei. Pela wale
noe hiki hou ai o Keohokalole i Hawaii
nei. Ua nui ke aloha o Kuhio iaia, a
mamuli o ia kuinu ua hookohu o Kuhio
iuia i kakauolelo mc ka manao e hapai
ne ia Keohokalole iluna. Ua nui na poe
kupono e ae i mukemake e- lilo i kakau
olelo na Kuhio, aka, aole lakou i nanaia.
Iloko nae oia mau hana maikai, a Kuhio
e hoohanohano ana i ke keiki katrau o
ka aina, ua lilo ia i mea ole i ka manao o ka
lokoiuo. Pela anei ka Kalauokakmi
op io hana oiai oia me Wilikoki. Aole.
Makee ke opio i ka inoa laaliia oka aina
ame ka 'aliui.
Demokalaka Kue Iu. Home
Ua hala aku na niolio DcinoTcaliika Ho
me Rula ma ka lakou lutaknl' fnii baloka
ma ka Poaha i hala Septemaba, 29 J.
I.. Coke, niolio Senetoa, C. I.i Kookoo
ame J. V,. Kekipi kai hele mua a mahope
aku o Wm. White (Hiln Aila) ame Geo.
Kauhi, a ua haohao'na Home Rula uoka
niahaelua o ka buakai. A mahope o ka
lohe ana o ua kanaka i ka manao paipni
0 na tlioho akahi no a maopopo l;e kuinu
1 mahe.lua uj ka buakai, a oia keia.
i hole o 0ke utamua i hiki iaia kc ho
oikaika i Uulou no Iaukea. Uock akula
oia ma Hoauaula a boobulihuU aknla i na
Home Rula t koho ia Iaukea, ba moho
elelc cmokala, me ka olelo aku e kapae
ia Kale Nokale no kainea aole ia be
Kanaka i ikcia he kupouo e lilo i Ele
I.ahui, a ua buli na Home Rula o Honua
ula mahope o Iaukea mamuli o 11a olelo t
ka loio Coke, a uiehe alaualilo o Kookoo
ame Kekipi i kokuahewa no keia hana
poholalo ia Kale Nokale.
Ke hahai ala o Bila Aiala nie kona
wahi kanaka paa lalo oia o Geo. Kau
hi mahope aku, a o ka laua hana uui o ka
hoohulihuli luau i ka mauao o ua kanaka
Home Rula e haalele aku ia Iaukea, a e
apo hou mui i ka inoa o Kale Nokale
Kc mahalo hoopalaimaka ala no nae o
Bila Aila ia Coke iua kana mau haiolelo
he ano pai keia ma ka lehelehe, e like no
me kaua i hana ai ia Senetoa Kaiiie iloko
o ka Ahaelele Home Rula, a ke ao uialu
ala no ina Home - Rula kahi ibo ka
baloka no Bila Aila i ka la . koho, no ka
mea he Ietnokalaka o Coke, a ke komo
ala ia mau ao au iwaenh o na Home Rula
maoli.
Noho iho nei o Keoui I.ikikini maho
pe nei ma ka aoao o na Demokalaku, no
bona tnakemake ole ia Bila Aila, i loaa ai
he booponoK)no hou ana aku i na mea a
Coke e lu ala mnmua (a Bila Aila hoi e
kuehu ula) no ka ixmiaikaiokji.laua 1110
ho dele Iaukea. Aka uahoolohe aku nei
o D. H. Kuhuulelirf i Honolulu j loaa ka
mea nana e kiai ka Keoni I,ikikini mau
hatia ke kaahele aku oia.
Nolaila kv ikt uiaila oukou, e na Home
Rula, i ka pono ole o ka haohui una i ka
lK-iuokalaka me ka Home Rula, a niche
ala ke hiki mai ka la koho e kelu kahi
ana no ua ftumokalaka wale no, e like me
ka lakou i hana mnu ai i na Home Rula
ma Honolulu, oiai cia 110 i kinolii ke ki
a tiei kekahi i kekaUi melie mau popoki
ala e kiai ana 1 ka iole.
Mahope iho o ka hala ana aku o keia
mau huakai hoeaaa a na kanaka o Honu
aula i kahaha nui ai ua noouoo pono ilio
la lakou, i ka hopena o keia mau hana ka
rnalii a na moho i wae ia e na Home Rule
la, a hool-jlo iho la kekahj poe oia ka po
auo naaiiao iwuena o lakou e koho i ka
paa balota Repubalika, a e kapae loa i ke
Ueuiokalaka Ho::it Rula.
Pill hou me ka Maka.
I kuu hoaloha oiatw,
Hon. S. E. Kaiue,
Wailuku,
Aloha e:
E ae uiai ia'u cfioikeakuiaMinakeia,
nokamen ke manao nei u be hana pono
toa ia ma ko'u aoao ka hoike ana aku ia
oe, a oi loa aku hoi tua u ala i ka Aoao
kalaiaina a knna e ku nei.
I keia la i lawe ae ai au i keehina liana
hou ma ke ano kalaiaina,' oia hoi kc ku-
kaln aku ana ne ia'u ibo he Repupalika;
a na wniho aku i na hana a pau aka Aoao
kalai Aina kuokon Home Rula o kaua.
E hoomano iho nae e kuu hoaloha, aohe
e lilo keia i kumuehookunwaleai iakaua
iho ma ke ano hoaloha.
O na kuinu o kuu lawe nna ac i keia
keehina hana kalaiaina, aole loa . a i ulu
mai mao na manao ohumu, a kuhalahala
paha.
Ua manaoio mau no wau, mai ka h'o
kumuia ana mai o ua Aoao bulai Aina
mai ke koho Balota o ka 1900, o ka Aoao
Repubalika wale no ka aoao i kupono no
na kanaka a pau o keia Teritori.
E ninau ia mat ana paha au, "Heaha ka
hoi ko kumu i holo kue ai i ka Aoao Re
pubalika i ka holo kalaaa iho neii"'
Aohe no uu i ae e holo i Moho Ana Ai
na kue maoli i ka Aoao kalai Aiua Repu
balika. Aka i ko ai ka olelo a ka Buke
Nui. "Kei ka haule anaakapoeikaika."
E kapae ana i ka hull ana i ba Hanolia
no pili kino ia'u, aka c ake nui aku ana
nae i na pomaikai laulu i pili i ko ka lc
hulehu mau pono ma o na hooikaika ana
ala a ka Aoao Repubalica.
O na keehina hana a ka Aoao kalai Ai
na o kaua i na la i hala iho la, ma o ka
wae ana ae o ka Aha Elele i Demokalalfa
i hoohiki ole inalalo o ko kakou kumu
kanawai, he hoike maopopo no ia i ke ku-
lan a nawaliwali, a he hoohaahaa hoi i ke
kulana o ke ano kalai Aina Naauao.'
He oiaio no ua Anoi nui ia ba lanakila
niauiua o ka haule pio, Aka nae hoi e ai
ko kanaka i ka hanohaito a ka hou o kona
lae, tnatuua o ke kiola ana i ka mea laa
nana ilio bihiu hue.
O na maiiaolaiia o ka lchulehu no ke
an: hooponopouo Aupuni Kalana, a Mo-
kuaina hoi, e holo una ia ma o na mauao
liana like o ka Aoao kalai jAina iaia ka
Mana. iua he mea hiki ke hana iae hoi
na kanaka a pau iloko o Hookah i Aoao
Kalai Aina, oia hoi ka Aoao kalai Ainu
iaia ka Mana, he tnauaolana poho ole ko'u
ke olelo ac, c hiki koke mai no na tuake-
niake a me ka noho huuoli ana o ka lahui
aloha o kaua.
U ka like ole o na hana ma, bq ano knt
Aoao kalaiaina be hoike uutapopo rniUo
ba hoi hope o na hana holomua, bikiai
c puuuaue like ta no ka pono o ka poe
waiwai ame ka poe ilihune. I'au e hooki
nei i keia, mai manao iho, u kumakaia
aku au i ka hanohano a na kini 0 kaua i
hoolei mai ai maluna o'u i be boho Balo
ta Kalana be aloha nei au ia lakou. a e
kokua no au ia lakou ma na pilikia hiki
i'au ke kokua no ka point o ka lchulehu.
Me ke aloha nui, kaua mau no.
JOHN KAIHE KAHOOKELE.
Wuiluku, Maui, Oct. 3, 1904.
Ka Huakai Kaapuni
A NA MOHO IA MAU! HIKINA.
Ma ka Foaono iho ne! i hiki hou mai
ai na moho Repubalika nui Makawao.
Ma' ka po o ka la 30 b Sept.' ma Hamakii'
apoko, i hoolei mua loa ia'i na poka mai
ua pukuuiahi 14. o intha e nakeikfki
pu pololei o ka aoao Repubalika. Ua pi
lia ka bulepule o Haiku i na poe boolohe
a ua lelc pololei loa aku ua poka kila a
uu moho a ke kumu pepeiuo o ua poe ko
ho, u eia no ke mau nei ka leo wawalo o
keia mau hoolei poka ana iloko o ke poo
o ua poe apau i lohe ia mau haioleio po
ka kila uia ia pokainuhao. He nui na
mea waiwai nui i haiia aku c na moho
Senatoa A. X, Hayieldcu, ke keiki o ' ka
"Main ulu o Lele" i kauluua hoi i ka le
helehe o na keiki lalawai o Lahaina niu
keia inoa hoinaiiiau kaohi puuwai "Ki
kuha ka iwai napali," Ma laila pu noke
kaeaea o ka "Ua Ulalena" a he ulumab:.
ehie mai boi kau. Aole aae olelo ana
nona, no ka mea, no S. E. Kalama
ame John Kalino ke kabua, oiai o
ko laua puuhonua ibo la no ia. No laua
ia mau hono, a be mea na ia man kalana
e haaheo ai i ka lakou muu moho, oiai he
man olohe Java 14a aei oihai a kaUif'na
' 1
Malalla pu eo na moho George Copp,
bt kelU I boohaUkellkala aka bt kakl
lakila o kosa kulana t like no mi Halt
akala, a be owaka mai kona kllto me he
la e kiloi mai ana i na tnomoku abi ena
ennokalua. He kokohi mai hoi kaa.
Pau ole ka hooheno o na lede iaia, a o
na kane hoi, e punna mau ana lakou
"Pau ole ko'uhoohie." Ua hoiko pu aku
no W. J. Coelho (Kuelo), ka moho a
Nawaicha i kekahi mail mea waiwai nui.
Haaheo no ka Maluliekuawa, mai ke Ki
lloopu a ke Kokololio, i ka lakou moho
no ka mea he lawa ma na ano apau. Hoo
keke na kanaka ikahootnuka ana o Hon.
Philip Pali e kamailio. O ka hiwohiwa
keia a na "Hono--a--piilani"' a o ka ole
lo hooholo ma ka nuku o na kanaka Ao
le no mea like ka popohe ame ka naua
he. Knni ka pihe a haalele wale, oiai o
Pali.i iho iho ai mai ke kahua haiolelo
iho. Pela no o Hon. W. P. Haia ka tnili
mili mai ka"Ua Lani huahaa" mai. E li
ke no ka pilipaa o ka puuwai o ka lehu
lehu me ia i ke kau o 1902, pela no i ke
ia wa.Hc ike aku no oe i na hiona o ke
ohohia o ke anaina i kana mau haioleio
naauao. 0 ua keiki o Kauiki na poe i
ike kumaka i na pono lchulehu a Haia
i hana' i ka Ahaolelo, a o ka lakou ia e
uwalo mai nei i ko lakou mau kini lchu
lehu ma keia huli mai paweo hoi i ka
lakou moho. Maluila mi no ka moho a
ka mokupuui kaulana a Hiua i hoouna
mai nei. He keiki opio wale no o Nakn
ina, ua like no me ka hapa nui o na mo
ho a ka aoaj Repubalika, aka o kona
kattiaua ua lohe ia a puni na moku a Kc
awe. I ka lulu lima ana ona me na poe
Ua hele na Ia a kauikoo, ua piha kahaha
lakou i ka leha ana mai o ko lakou mau
kiionolii maluna o na uanaina opiopio o
keia keiki, a eia ka lakou i puana ae ai;
"Opiopio ma ke kulana, aka kanakama
kua nae ma ua hana".
Ua haalele iho na moho a kakou ia
Hamakuapoko ma ka Poakolu Sept. 31,
a ua nee aku lakou no Fauwela, Peahi,
ame Huelo. Mai laila aku, ua hookipaia
ua moho ma Kcanae nine Nahiku, a nhi
ahi Poaono, Sept, 34, hiki loa lakou i ka
poli o Kauikf.' Luakoha malaila he mau
Ia a iauna pu me na poe koho. Na ka la
kou mau haiolelo naauao i huki mai i ka
puuwai o ka Jeliulehu, a i ka boomaopo
po aku, he Repubalika o Hana e like no
me na Koolau, O Kipahulu am Kaupo
ua. puana like mai lakou e kakoo i k
pua balota holookua o ka aoo Repubali
ka. O ke ake nui o ua kupi o ia ninu hu
li oka hiki kino uku o ka Eit'e Kuhio
Kalanianaoic. A im liooiuia uku lklfl '
biki kiuo aku aua ka clelc me kona poe J
Hkati. ,
Haalelf aa moho ia Muu, biki lakou
ma Waiepai a motio loa no lakou no U-
lupalaku ame Makena. Hiki no hoi na
moho i ka ackai o Makena, ua pau iho
ka makena ana a na Home Rula Demo
crata a ua nee aku lakou i uka o Ulupa-
lakua. Pau ka haiolelo ana ame ka paina
ana a na moho Repubalika ma ia po
boi loa no lakou no Kula, hooraanawa-
nui ka luhi o ka hele ana mai mai Nuu
mai ia wanuao, no ko mea ua iini nui na
keiki o ka "Aina uahi kokololio" ehui
pu nie. na. moho i kekahi la ae , a ua poi
na na kamahel.e i ua inea o ke kula loa
Ma ka Poulima Sept. 30, ua haioleio ua
moho ma Keokea ame Pulehu, a i ke ki'
lo aku i na hiona oia mau keiki he puu
wai Repubalika oiuio. Ua uiba lakou i na
hana a ka Home Rula.
' ma kc- uniani . roaono net, Oct. I ma
Paia i haiolelo ai ua moho, a e like no
uie ke ohohia oka lakou huakai 1 nai a-
ku nei ia Maui Hikina pela no k,a ulu
inahickie o ke unuina ma Paia. Ma ka
wehe kaiao inolebulehu o ka Poakahi nei
Oct. 3, ua haalele iho na moho ame ko
lakou "boki" G. O. Cooper ia Kahului
ma ka moku huki moku Leslie Baldwin
110 Molokoi, a i na la hope o keia pule e
hehi hou mai ai lakou ia Maui nei-1 ke
ia pule ae e lohe ai ko Lahaina poe i ka
leo o na moho. Ua piha ohohia ia ka la
kou man haiolelo ma na wahi a lakou i
wehe hala wai ai. No ka uuku o ka ku
kou pepa aole hiki ke hookomoia ka la.
kou mau haiolelo. O na poe no nac i lo
he ia lakou na hoike oiaio 114 ke kupouo
o ua moho Repubalika.
Pio oi ka Oiato.
- Eia na moho Repubalika kc hele kaa
puni nei ia Maui ame Molokai e pahola
aku i nu olelo oiaio e pili aua i ko kakou
kulana kuluiuina. Me ka oiaio lakou i
poe koho. Aole pela na moho 0 keia ao
ao. Ua ike no lakou aohe ha oiaio ka la
kou mea e hoolaulaha uei I ke aloba ole
o ka Elele ia Keohokalole, aka manao
lakou o ka itni hoopunipuni, hoololi ae i
ka oiaio i mea e pahele ai i ko oukou na
au, oia ka mea e loaa ai o ka balota. Ke
hookui aku nae oe i keia poe no ka lakou
mr.uo.clo itni epa, eia ka pane; "Pela
wale no e puni mai ai kanaka ia makou"
Eia ke auo e mawaena o na moho Repu
balika ame Home Rula. Nana aku na
Repubalika i ka lehulehu he poe naauao
a kulana hanohano. O na poe Home Ru
la hoi nana aku i na kanaka he poe naau
po puni wale i ka lakou mau olelo waha-
hee. Owai ka aoao kalaiaina hanohano a
hana pololei au c paulele at. Repubalika
ke kilohana.
Eia hou no keia mau hana hoopunipu
ni imi baloka. Mamuli o ka . hoopaneeia
ana o ka hihia wai o Lahainaluna, oia
hoi ke Aupuni kue i ka Mahiko o Laha
ina ame na kanaka, ua kukala aku na
poc lehelehe lokoino, ua hoopauee ke
Aupuni a pau ka la koho baloka a laila kii
mai e kaili i ka wai. Aole pela ka oiaio.
Ua hoouiukaia keia hihia i ka 1903 iho
nei a e like me na hihia ano nui apau, he
loihi na makahiki a na loio c hoopono
pouo ai alaila hololea na aoao a i elua.
Eia ke noono. ia nei mawaena o ke Au
puni ame ka mahiko ame na kanaka e
hooponopono mawaho ko lakoi kuleana
wai, oia hoi ka wai o ke awawa o Knuaha,
a o ka mea e hololea mawaena o lakou
oia kc hooholoia. Eia nae hoi he okoa
na olelo e paholaia la ma Lahaina, e lawe
ana kc Aupun i ka wai, a pela wale aku.
O ka mea imi loaa ma ka hoopunipuni,
ke komo oia i ka Ahaolelo, loaa he mau
Kumalac no Maui. O na kanaka o Laha
ina na poe i hoopilikia mamuli o keia
mau olelo oiaio ole, eia nae ka makou,
mai puni mai i ka aoa a nei mau ilio hae'
A oili aku na moho Repubalika, na lakou
c huai pau aku ka oiiio e kunewanewa
ai ke kololn me he i'a la ua heha i ka
auhuht .
HE LEO MAI
KE KAHUA MA'l.
0 keia kpkabi nJt ninau koikoi a
ano nui, i hapai ia mai e R. W. Wili
kakl i ke kau o 1902, u hapai hou ia
mai dpi ma ke kahua hana ona Ho
rn p Rula o keia kau.
Ona, kumu nui a It, W. Wiliknki, 1
hoike mai ai i.i makou' i ka maikai o
Ltt ho'omulu Pi'dt-rala, iaiu 1 kipa mai
ai I ka 1D02 oia no keia; .
1 E hoolilo una ke Aupuni Ffdera
lai 11000000 dala no ke kuai ana i
ka Mokupuui hlookoa 0 Molokai nei
uo na Ma'i.
II E hookoe ia nna iloko o ka wai
bona nke Teritori, ka puu dala ma
huahua e banal la net la makou.
III E hoouna la mai ana na Kauka
akamai, inalalo o na lilo o ke Aupuni
Fedpraia no ka noli a huli poiw anai
na mea e loan ai ka laau o keia mai.
E na kini ami? ka lehulehu o ma
kou p irh ) maila, mai ka la puka ma
Kumtikuhi a biki i ka welona a ka la
i Lehuu, Nam, maikai, a hi uhinu ke
ia omole, aka, e wa hi ae kakou ae
kilnbi iho ia loko, pphea la o loko.
E lawe mai kakou i ke kumu rkahi
a Wilikoki, a e kuekaa ao. oia hoi:
E hoolilo ana ke Aupuni Fed era I a i
(1000000, no ke kuai una i ka Moku
puni holooka o Molokai nei no n i mat
He mea oiaio, me ka hoobewahewa
ole, ua hiki Ion i ke Aupuni. Federate
ke kuni i kvia mokupuni hnlookoa, no
na ma'i no k t mea, he aupuni wai
wui o Ampi-iku. Aka hoi e hoomaopo
po pu iho Uakuu, he an puni hoomn:
knulii j huli "niwni o Amerika.
AoIp o Amprik) t hoolei wai ana
ikuna duia; rna kanl una e ik ui, a
ole e hoi liou mai ana,
A aolp no hoi oia v. hoolilo no keka
hi hana iua uu maopopo i iiu, tua no
he alanui e ae e biki ai ke liana ia ua
hana ala me ka uuku mai o na lilo.
Nolaila, ua hiki no ia kakou ke ho
nmaopopo ilio, e luna una o Amerika
ma kahi uuku o ka lilo. A n ka manu-
o una aku e hoolilo una o Amerika i
$1000000 no ka Mokupuni o Molokai
nti Ve moeuhane palaualclo ia.
Kumu 2 E hookoe ia ana I loko o
ka waihona o ke Teritori, ka puu da
la muhuahua e hanai ia nei ia makou
tie mea oia 10. e kce 10 ana no iloko o
ka waihona o ke Teritori, ka hulna
dala mahuahua, e harwi iu nei ia ma
kou; aka;o lie aht ka mea i oi an?
Oke'ulohu i ke dala. a o ke alalia
paha i kou i'o acne kou koko c noho
nei i Jta Juea okaux aiua muliuiui. I
n ua oi a e kou aloha i ke dala ala.
Iae kumakaia aku la makou. e lilt
k kumakaia ana 0 Iuda i ka Hak
no na wahi apanadala matluilu.
Aka hoi, i na ua oi ao kou aloha
kou lahui ponoi, alalia, e kue 'oa aki
ikeia kumuhana, ae laulima pu a
me ka aoao kalaiaina Repubalika
ma kahull anaina mea e pono at ma
kou, me ka haawi. ole la aku na k
malihini e mai am a mai.
Aia iloko o ka aoao Repubalika n
haole waiwat, e uku nei i na auha
koikoi, no ka mai am a ana mai iami
kou.
Aole loa lakou kaniuhu a kunuku
nu I ka pau loa o ke dala ta makou
aka, o ka lakou i kukala ae ai i ka w
1 hiki mai a na Komisiua o Araerik
1 ael "E watho malielko maki
poe m.a'1, na makou no e malama.
Ea, lokuloku ke aloha a na makatn;
ka haole e hanai nei meke kunukun
ole la makou ae kaua nei hoi 1 ko raa
kou haawiia ana aku ma ka lima ok
mnlinini,
A pphea hoi oe e kam ikamaki
Home Rula ka mea l pili pono lo
ia'u ma ka ill, ke koko, ame ka i'o.
Tna he Hawaii oiaio oe. a he puu
wai Hawaii oiaio kou, e kapae ae 6
i kena aoao kalaiaina e kumaka'r
nei I kou lahui ponoi a e komo ae. i
e hooikaika pu ma ka aoao kalaiainr
Repubalika,-ka aoao kalaiaina e hot)
ikaika nei 1 ka pono 0 kou lahui oiwi
E hoounaia mat ana na Kauka aka
mai, mnlalo o na lilo o ke aupuni Fe'
erala, no ka noil a hull pono ana ina
mea e loaa ai ka laau o keia ma'!.
Hp kumuhana maikai loa keia, a oi
no hoi ko makou iini o ka loaa o kh
laau e hoola ia ae ai keia mai weliweti
(I keia pule oe ke koena.) 1
Ka Olelo Hawaii.
O ka Bila Kanawai c hoola hou aua
ka olelo Hawaii i lawe ia'e e ke Keikiali '
Kuhio imua o ka ahaolelo nui ma Wa ,
sinetona kekahi o na kumu ana Horn
Rula e hapai nei no ke kue am i I
Keikialii. Aole keia he Bila Kanawa
ino e like me ka olelo ana Home Ruin
aka he kanawai keia e hookaua iki ill?
ai i ka nanowale loa ana aku 'oxkq ole.1 i
makuahine mai na hana Aupuni j.aku ;p,;,
Hawaii nei, oiarua- hooinaopopp.yia ma,.
loko O ke Kanawai Kumu ma ka olel 1
Beritania wale no 6 malama iaTii hk'S
0 ka Ahaolelo, a mamuli -dira' hoo
maopopo ia ana pela ua hiki 'bio k
hoolaha ia na buke kanawai-1 hana in ,
e ka Ahaolplo ma ka olelo Hawaii.
a nolaila e ike ia nei aia wale no nv
ka nlflo Berptanla e hoopuka la ne:
na kanawat i hana ia e ka Ahaolelo..
oiai no nae ua hoolilo aku na kat
Ahaolelo elua o ka Teritori i hal
hope aku ma kahi o ke 140,000.00 n
ka unuhi ana ume pa'i aua I ua Bila
Kanawai e noonoo i a' ana imua o kn
Ahaolelo raamua o ko lakou hoohot 1
Ion ia ana a lilo i kanawai.
Eia ikeia la ke hoouluuluhou ia nei
na kanawai a e pai ia aku ana i buk"
kanawai kivila ame karaima me na
1 ooliloi hana ia e na Aahaolelo. E
puka mai ana keia mau buke kana
wnl ma ka olelo Beritania wale no
aka 1 na e hooholo ia mai ana ka CiU
Kanawai, a ke Keikialii alaila hoopti
ka ia na kope o keia mau buke kana
wai hou ma ka olplo Hawaii.
Mamuli o keia mau hohaiki olelo e
ku nei, ua hiki ole kc hookohu ia na
kanaka naauao ik olelo Hawaii wa
le uo ma na kulana lunakanawai, a
pela e ike ia nei ka hookohu ia 0 na
kanaka ike olelo Beritania mala ku
lana, a kapapia na iunakanawal ka
hiko i noho loiht ma kaeihana i nele
La makaukauike kakaumaka olelo
Beritania.
Nolailr. he kalaiaina naauao ke no
ana o ke Keikialii 1 ke Anpunl Maku
ae wpIip. ae I -keia hooliaiki olelo
hoopaa ia iloko o ke kanawai kumu.
Ua manao paha ua Home Rula no k 1
lakou hehiku ana I kola pa uku kana
wai, a hana ia nabana Ahaolelo ma
ua olelo elua elilce no me ko ke ay no
ho Moi nme Repubalika, nolaila he
lioopau inuiiwa keia Bila Kanawai t
ke Keikialii, aka ina niuati ia auht -na
kanawai a lakon i hana ui ma ka
olelo Hawaii I hoolaha ia ma ka oleli
Hawaii he hoka Va men loaa ma ka
aoao o na Home Rula.
Eia keiakutnuhana iraja oka Aha
olelo nui o AVasinekona, n'eia no la
oukou kona lilo i kanawai. Ina make
make oukou e oia hou ka olelo Hav.i
ii koho ia ke Keikialii Kuhio I Elele
Lahui ake puka oia alaila raaopopc
ko cukou upono ia kumuhana. -
O ka na Home Rula e olelo nei
ele pono e hoonioni ae i keia mea.
ua hiki no pela, no ko lakou ano hupo
Hi iwi no ke kumn, akuka ole la lakou
ka like ole oka Donoi haawi ia mai
tna ke kanawaj .mo.na hana ku ,.ka
int
lulu
46
uluf
1 -v
& I
: m.
1.20
1 3.1
1.40
1.55
3.05
J.20
125
1 40
:on
Pe 6)
manao ui 1- kaili iai j ka puuwai a na
- I
9