OCR Interpretation


Katolik. (Winona, Minn.) 1893-1895, October 12, 1893, Image 7

Image and text provided by Minnesota Historical Society; Saint Paul, MN

Persistent link: https://chroniclingamerica.loc.gov/lccn/sn90060821/1893-10-12/ed-1/seq-7/

What is OCR?


Thumbnail for

I
Histora sztuki pisania.
(Ciąg dalszy.)
Nie tylko surowość klimatu,
nakazująca pokrywać ubiorem
większy część ciała, przeszkodziła
dalszemu rozpowszechnieniu i roz
wojowi tego pisma (tatuowania),
ale również i postęp oświaty pow
strzymał to nienaturalne szpecenie
ciała ludzkiego. Tego rodzaju
zwyczaje były surowo wzbronione
żydom, a kościół chrześciański
naznaczał za nie ciężkie kary.
Pod względem bogactwa myśli
i środków do'jej przedstawienia
nierównie wyżej od indyjskiego
stoi meksykańskie pismo wizerun
kowe. Wiodąc życie osiadłe, Tol
tekowie posunęli znacznie kulturę.
Ruiny ich okazałych gmachów
dziś jeszcze budzą podziwienie,
a jakkolwiek barizo nieliczne
pomniki piśmienne po nich pozos*
tały, z tem wszystkiem jednak i te
szczupłe zabytki pozwalaja nam
uchylić zasłonę, pokrywającą ich
bogatą literaturę. Kiedy Hiszpanie
za czasów Montezumy II wylądo
wali w tym kraju, tysiące osób
zajmowało *się tam malowaniem
szczególnie charakterów i obrazów
na skórach jelenich, chustkach
jedwabnych, oiaz szczególnego
rodzaju papierze, przygotowanym
z delikatnych włókien aloesowych.
Tą drogą rozpowszechnione zostały
Uzieła historyczne, książki treści
religijnej i astronomiczne], zbiory
praw, poemata (wiersze), powstały
bogate archiwa państwa, których
szacowne dokumenta na nieszczęś
cie przez zaciekłych zdobywców
zniszczono zostały w znacznej
części. Każdy Meksykanin umiał
pisać, gdyż w szkołach uczono
dzieci pisma obrazowego i wpra
wiano rękę ich do rysunku. O
pięknem pojęciu i pięknem wy
.rkończeniu i tu nie może być
mo\tV, jakkolwiek me podobna
zaprzeczyć, że wskutek bardziej
rozwiniętej oświaty pismo obrazo
we meksykańskie więcej zachowuje
stronę formalną, niż malowidła
pokoleń indyjskich Ameryki pół
nocnej. To, co największe miało
znaczenie, charakterystyczne części
postaci, uwydatniano najsilniej na
obrazie, który z tego powodu
i wydaje nam się skarykaturowanym,
rażąc kolorem nasze oko. Oprócz
tego obraz należało wykończyć
szybko i na przestrzeni o ile
można najmniejszej, przez co nie
zważano ng^.proporcyalność części
wprowadzano liczne skrócenia i t.
d. U ludzi większych zwierząt
głowa zastępowała całą istotę
wizerunek domu oznaczał miasto,
głowa z koroną, króla. Dla zrozu
mienia podobnych, na wzajemne}
zgodzie opierających się skróceń,
poprzednie nauczenie się ich było
koniecznem.
Aleksander Humbolt podzi
wia w swojem znakomitem dziele
0 pomnikach krajowców Amery
kańskich opis obrazu, uzmysławia
jącego proces między Indyaninem
a Hiszpanem. Przedmiotem tego
procesu jest folwark, którego plan
znajduje się środku obrazu, zaimu
jąc znaczną jego część. Z prawej
strony znajduje się obraz oskarżone
goktórego imio wyrażone za pomo
łuktt. Nad nim widzisz jego
rzeciwmka Hiszpanna, który
prawdopodobnie nazywał sie
Aquaverte (Zielona woda), co jest
wyrażone przez znaki, przedstawia
jące wodę i zieloność plac pod
łolwarkien? zajmują trzej hiszpań
scy sędziowie. Siedzą na krzesłach
1 trzymają w ręku księgi praw.
Każdemu dodane są trzy języki,
Hiszpanowi dwa, Meksykanowi
tylko jedeni Pierwsi mówią naj
więcej, ostatni zaledwie ma
śmiałość bronić swoiei sprawy.
Pismo wizerunkowe musiało w
biegu c.asu uledz zmianie podob
nie iak to, które rozpatrzymy
bliżej, mówiąc o piśmie chińskiem
Wizerunek stał się znakiem,
stracił wszystkie cechy przedmiotu,
do którego sią odnosił i składał Bię
z pewnej liczby i łinn i punktów,
które jak się zdaje, wyrażały tylko
pojęcia bez żadnego związku
gramatycznego.
Tego rodząju piśmienne pom
iki spotykałeś nawet na opisanej
kale. Mury otaczające świątynie
i pałace, płyty nadgrobne, podsta
posągów, dostarczyły nam
u pomników piśmiennych. Dla
?)zwoju literatury wszakże potrzeba
było lżejszego materyału piśmien
nego, niż twardy kamień. Najsta
rożytniejsze
kBiążki
meksykańskie
pisane były na garbowycli skórach
zwierzęcych: później dopiero wszedł
w używanie papier wyrabiany z
włókien aloesu albo palmy lciotl.
Delikatność tego ostatniego była
bardzo rozmaita, potrzęba go było
wiele, w dowód czego przytoczyć
można fakt, że miasta: Quauhua
buac, Panchimulco, Atlacholoajan,
Xiuhteppn i Huitzulao musiały
składać Alontezumie II haracz z
20000 bel papieru.
W Yukatanio i innych krajach
amerykańskiego kontynentu myśli
wyrażane były, podobnie jak w
Meksyku, za pomocą obrazów,
skracanych do tego stopnia, iż
stanowiły przejście od malarstwa
do pisma. Do wyższego stopnia
rozwoju pisma me doszli, jak się
zdaje, Aztekowie.
Charakterystyka inuego nowe
go rodzaju pisma polega nadawa
niu wyobrażenia o przedmiocie za
pomocą jego obrazu, jego przed
miotów i t. d., ale na ustanowie
niu umówionych znaków a poje
dyńcze wyrazy. Jeżeli, w }śniak,
nie umieiący pisać, stawiał na
dokumencie trzy krzyże zam5ast
swego nazwiska, aibo jeżeli ku
charz jakiegoś kupca angielskiego
w Aleppo, jak opowiada Niebuhr,
oznaczał w swojej książce rachun
kowej pudding przez koło, pasztet
przez linią spiralną, drób za pomo
cą linii z poprzecinemi kreskami,
to we wszysikich tych przypadkach
pewne cechy używały bię do ozna
czenia całego wyrazu, bez obrazo
wego przedstawienia przedmiotu.
W s^mej rzeczy kcło może ozna
czać tak pudding, jak inny jaki
przedmiot, np. słońce, a w linii
spiralnej nikt zdaje się nie dopa
trzy obrazu pasztetu. Tego rodzaju
pismo rozwinęło się najwięcej u
chińczyków.
Pierwotnie i Chińczycy mieli
piemo obrazowe, którego pewna
liczba znaków (około 200) utrzyma
ła się dotąd pomiędzy tysiącami
liter alfabetu chińskiego, ale w tak
zmienione] formie, że dziś z wielką
trudnością rozpoznać w nich można
przedmiot, jaki pierwiastk' „o
przedstawiały. Dla dogodności pi
szącego obrazy te zamienione zos
tały na proste znaki czyli głoski.
Zwracano także uwagę i na
położenie. Znak człowieka położony
nad górą wyrażał pustelnika. Te
obrazy złożone, któiych liczba me
jest nawet bardzo znaczna, zmie
niały równieł powoli swój kształt,
podobnie jak pojedyncze, Do
oznaczenia stosunków przestrzeni i
liczb, które jako nie mające kształ
tu, nie mogą być przedstawione
obrazowo.
Bardzo dowcipne było zastoso
wanie pojedynczych obrazów w
znaczeniu przenośnem do innych
przedmiotów zmysłowych albo
pojęć oderwanych. Każdy byłby w
kłopocie, gdyby od niego żądano,
aby przedstawił obrazowo pojęcie
biały. Kolory właściwe nie są to
przedmioty, ale przedmioty, które
nie pomogą być wyrażone bezpo
średnio za pomocą pisma obrazo,
wego. Chińczyk pomagał sobie
zatem za pomocą pośredniego sym
bolicznego wyobrażenia, obrazu
zezowatego oka, gdyż wtedy we
dług nich widzi się tylko kolor
biały.
Pismo Chińskie możnaby tak
że nazwać pismem zgłosko wem,
gdyż każdy wyraz chiński jest
jednozgłoskowy i składa sig tylko
z jednej samogłoski i jednej po
przedzającej ją spółgłoski. Jakkol
wiek Chińczyk używa 36 różnych
spółgłosek początkowych i 125
samogłosek końcowych, z tem
wszystkiem jednak nieskończona
rozmaitość Doięć nie może być
nigdy wyczerpująco oznaczona za
pomocą ograniczonej liczby pow
stałych w ten sposób kombinacyi
dźwięków. Ztąd poszło, że jedna
zgłoska obejmuje w sobie wiele
znaczeń. Jak u nas wyraz zamek
oznacza przyrząd do zamykania
drzwi oraz gmach mieszkalny, tak
równie* Chińska kombinacya
dźwięków, „czeu" obejmuje około
50 różnych pojęć, nie będących z
sob% w żadnym logicznym stosun
ku, jak np. świergotanie ptaków,
wodozbiór, odpowiadać, kłócić się,
wyspa, zawierać, koń mitologiczny
oślica, i t. d. Dla unikmenia prze
to pomięszania tych różnych pojęć,
konieczną było rzeczą do tego
znaku dźwiękowego dołączyć inny
znak objaśniający. Dla oznaczenia
wodozbioru, stawiono znak wody
przed znak czeu i powstała z
tego forma c. Względy graficzne,
nie pozwalające na połączenie
dwóch figur takich, któreby nie
stanowiły jednej harmonijnej ca
łości, spowodowały wynalezienie
różnych znaków dla jednej i tej
samej zgłoski. Dla napisania obce
ge wyrazu, Chińczyk musi go roz
dzielić na pojedjńczę zgłoski i
teażdą zgłoskę czyli sylabę napisać
za pomocą oznaczonego znaku,
ponieważ jednak w języku chiń
skim brak niektórych dźwięków,
wiea wyraz zostaje nieraz zupełnie
przekształcony, np. zamiast Europa
trzeba pisad E u 1 o a, zamiast
Ameryka a e 11 k i a.
Liczba znaków piśmiennych
chińskich, którą niektórzy oceniają
na 50,000, zmniejsza się bardzo w
skutek podziału ich na oddziały.
Każda z głosek chińskich składa
się z wielkiej liczby kresek [nieraz
z 17]. Odróżniamy kreskę poziomą
[hung], pionową [szou], pochyloną
na lewo (pie), haczykowatą w 13
postaciach, nakoniec punkt tym
sposobem powitało 214 'znaków
głównych, stanowiących sKładowe
ozęści wszystKich znaków piśmien
nych. Od wieków już używają
Chińczycy wielkich słowników, w
których wszystkie znaki uporząd­
*f ŁfSBŁ. ślillli wMR
kowane są podług takich grup.
Jakkolwiek bowiem większa częfić
ludności umie czytać i pisać, to
jednak niektóre znaki piśmienne,
napotykane zwłaszcza w dziełach
naukowych, mało są znane z po
wodu ich rzadkiego użycia, i
słowniki wyżej wspomniane są w
tym razie bardzo potrzebne.
Właściwym wynalazcą pisma
chińskiego miał być wielki król
Fohi, który panował około r.2941
przed Chrystusem. Zastanawiając
się nad obrazami gwiazd oraz śla
dami, jakie ptaki pozostawiały na
piasku i szlamie, wpadł na myśl
wprowadzenia pisma znakowego
(na miejsce używanego dotąd
węzłowego), które podług tego
nazwane przez Chińczyków „niao
tri wen" (pismo ptasich nóg). Znaki
te były niezgrabne z początku, ale
w miarę rozwoju literatury chiń
skiej przfbierąły coraz udatniejszą
postać. W IX wieku przed Chr.,
historyograł państwa Czeu zebrał
i uporządkował z rozkazu cesarza
używane dotąd znaki, wyrzucał złe
i otworzył w ich miejsce nowe.
Pismo to przedstawia wiele podo
bieństwa do dzisiejszego.
(Ciąg dalszy Gftstąpi
PŁACIĆ ZA KATOLIKA!
OHYDNA ZBRODNIA.
W wiosce belgijskiej Water
loo spełniono zbrodnię ohydną.
Rzeźnik tamtejszy Grimonprer
zamordował swoje jedyne
dziecię pociął ciałko i sprze
dał szczątki jąko mięso w
swojej jatce. Zbrodniarz dostał
się w ręce sprawiedliwości,
dzięki zeznaniom parobśa
rzeźniczego, który na zasadzie
poszlak zebranych osobiście
zaalarmował żandarmeryę.
Ohydnego dzieciobójcę aresz
towano. Przybyła polieya
musiała zdobyć się na nadludz
kie wysiłki, aby mordęrcę
wyrwać z rąk rozjuszonej
ludności, która chciała /bród.
niarza zabić ua mieiacn.
Organista
wykształcony w starym kraju,
samotny, lecz już niemiło
i
y
poszukuje posady. Zna nuty
tak choralane, ]ako i grego
ryaóskie. Może służyć kośclo*
łowi, a w razie potrzeby,
takża swemu przełożonemu po
za kościołem. Świadectwa
jaknajlepsze.
Wni O O. Dobrodzieje raczą
nadesłać łaskawe oferty pod
adresem:
Piotr Paweł Sosnowski.
245 Scott Str.
Wilkes Barre, Pa.
POWIEŚĆ MORALNA
dla
DOJRZAŁEJ MŁODZIEŻY
CENA 30 c.
w mocnej oprawie 00
Mołna tą książkę dostać w księ.
DERDO W SE
IE GO w
inona, Minn. (59 E. 2nd str.)
BEATTJSA-
JiSKiml
POWIEŚĆ
dla
wszystkich szlachetnie my
dlących.
CENA p. 50 o.
w mocnej oprawie 75 e.
Mołna tę ksiąikg doetai te kt&fr
garni H. DERDÓWSKl£GO w
Winona, Mjnn. 59 E. 2nd str.
S e i n s y a
iotnierzy ?Q
w i n y z k i a n y o
ał ezli Zbiór
I£Z¥KA
«»4}oow••••ayaSf
pieśni kolend i ja*Łc*«tek
NOWA (MmKA
FĄRMA
160 akrów gruntu wraz 2
budynkami na sprzedaż. 90
akrów pod pługiem, reszta
siano i paśnik. Po trzy mile
od dwóch stacyj kolei
żelaznej, kościoła katolickiego i
szkoły katolickiej, pół mili od
szkoły publicznej.
Cena 2 tysiące dolarów,
warunki wypłaty bardzo łatwe.
Adres obecnego właściciela!
NEHLER.
Ashton, Scherman Co.
Nebrasca.
IGNACY WOLFF
FABRYKANT TABAKI
DO ZAŻYWANIA.
Wyrabia tabakę w najlepszym
gatunku na sposób starokrajski.
Za nadesłaniem znaczka 2 cent.
Wjseła próbki i zamówienia.
Hurtownym odbiercom
odstępuje się znaczny rabat.
778 DUBOIS STR.
DEROIT, MICH.
KOLEJ
N O E N A I I
ot i ar
uje
podróżnikom roz
maite linie na swej sieci
zachodniej.
W Logan, kolej The BUTTE
air line (linia powietrzna) opu
szcza lima główny, ciągnąc się
przez pigkng, dolinę rzeki Jeffer
son. Tutaj można widzieć nasyp
kolejowy na kilka mil przed sobą,
wijący sig do koła gór, często
rozpięty pomig^zy górami nad
przepaściami aż się dojedzie do
miasta górniezego Butte. Jak w
głębokiej przepaści ciągną się do
liny Silver Bow i Deer Lodge.
U góry po lewei stronie widaó
miasto lejarń Anaconda. W Gar
rison znowu wjeżdża sig na główną
linie.
Na stacyi De Smet, w sam za*
chód od Missoula odłącza sig od
noga Coeur d'Alene. Spotyka sig
tu wzdłuż kolei jedng z najpięk
niejszych sceneryj górskich. W
d'Alene River dobry parostatek
czeka na pociąg blisko starej mi
syi Jezuickiej Najświętszego Serca
Jezusowęgo i szczęśliwy turysta
zachwyca sig ślicznemi widokami
nad rzeką i jeziorem d'Alene.
Widzi sif tam cuda, które na dłu
go pozostali^ w pamięci. W Hau
ser znowu dojeżdża się do linii
głównej i presto jedzie sie do
pokane.
Pisać po bliższe szczegóły dety
czące podróży do
CHJlS,
n
POLSKIEGO
SZKOLNA
przoz
ANTONIEGO MAŁECKIEGO.
©5 centów.
Można ją dostać w księgarni
H. DERDOW3KIEGO
MINN.
w
WINONA,
H. F££
OEK. PASS. & TUT. AGT
of tlie
Northern Pacific IŁ. R.
ST. PAUL, MINX
GERJAN uimcn
Kapitał do okazania
100.000
German American Bank
Bog ulicy Walnut & 3cieJ.
Łatwo dostać pieniędzy osobom
posiadającym kredyt po zwykłych
procentach.
Płaci procenta od pienigdiy od
danych do schowania tylko
na esaa
krótki.
Załatwia takie przesyłani*
f-ieniędzy do Niemiec, Prus,
Austa yi i Rosyi. Bank ten ]eflc tak
pewny że navsjet Stan Minnesocki
pieniądze swoje w nim przecho
wuje:
Jan Ludwig prezydent
Peter
Bub
viceprez,
J'. A.Lemme
kasyer. $
W księgarni H. DERDO
WSKIEGO
w
Winona, Minn.
(59 E. 2nd Str.) można Ido
stać następującą polskę ksią
żkę:
PRZEWODNIK
do pisania
Listów Miłosnych
oraz tyczących się ożenienia I
samąż pójścia.
CENA 8S centów.
W&&FĘPT -35?^
RodakonNjadącym do .Europy
lub ztamtąd przybywającym, pole.
camy
DOMPOLSKI
w New Yorku
pod firmą
MENCZARSK1 &
TOBOLEWSKI
|19 RECTOU STB.
Niedąleko Castle Garden.
Jest tam wygodny hotel i restąura
cya, a zawsze mezna znaleźć przy
zwoite polskie towarzystwo.
Kto chce dla swoich zakupić
karto okrętową, niech Big zgłosi
jedynie do DOMU POL
SKIEGO W NEW TOBKU
pod adresem: MEN CZARSKI
TOBOLEWSKI, 19 Rector Str.
Polaćy przybywający z Europy
do NEW TOBKU znajdą w
DOMU POLSKIM opiek§.
AGENfJI, pragnący dać
w NEW YOKKU opiekę pasa
żerom, którzy od nich karty
okrętowe kupili, niechaj się zgłoszą
do
DOMU POLSKIEGO
19 Bector Str
MW YOKE C„ W.
FARMY
w Łonp Clt
(w Mebrasce).
Moina w tej okólicy Jesz one
dostać za tacie pieniądze bardzo
dobrą ziemię. Mamy dobry polaki
kościół i szkołę bez długu.
Trzeba aię zgłosić do polskiego
agenta Bprzedały gruntów pod
Rndobi ilołm
fawp^Oity,-J&łerman Co.) Nite,
BEZPŁATNIE
a jednak wiele!!!
Wszyscy półroczni prenumera
orowie Gońca i Iskry otrzymują
zupełnie bezpłatnie
humorystyczne p. t.
drugie pismo
Wesoły Kurjerek.
Goniec i Isira, czasopismo
illustrowane, od lat I6tu wycho
dzące we Lwowie, posiada
treśtS niezmiernie obfita, urozmai
coną, pożyteczną i patryótyczną,
przyczem zamieszcza większe i
mniejsze dobre powieść i—wy
chodzi trzy razy na miesiąc. W e
soły Kurjerek jest zupełnie
oddzielnem humorystycznem i 1 i u.
strowanem pismom i wycho
dzi dwa razy na miesiąc razem
tedy każdy prenumerator otrzymu
je miesięcznie pied numerów
dwóch pism. Za zdrowy i przy
jemny pokarm w o^óle, a za dobry
humor i cięty dowcip w szczególe
redakcja poręcza, przyczem
dodaje, że redakcja obydwóch
pism prowadzona jest w ten spo
sób, iż pisma te nie są bynajmnie
lokalne, lecz mtereaają cały ogó
polski. Polacy zamieszkali w
Ameryce, znajdą w nich wszystko,
co cylko dla pokrzepienia ducha
p»olskiego potrzęba, a obok poucza
jącej, interesującej i pożytecznej
treści Gońca i Iskry, humor i
o w i W e s o e o K u e
k a rozpędzą im niejedną tęskną i
ciężką chwilę życia na obczyźnie,
e n u e a a o z n a z
przesełką do Ameryki wynosi tylko
dwa dolary. Nadsełający
e n u e a o z n z e y
dolary, otrzymuje natychmiast
oprócz pism powyższych, leszcze
franco bezpłatną premię: Prenu
merować można w każdei chwili,
zaległe numera. lub początki po
wieści na żądanie każdy nowy
prenumerator otrzymuje darmo.
Prenumeratę z Ameryki naj
dogodniei przesełaó doianuni pa
pierowymi w listach rekomendo
wanych, lub też przekazem poczto
wym pod adresem.
Administracja
Gońca i Iskry
Lwów—Lemberg
ul. Jira8zmakiejQ 23
EULTOPE AUSTRIA GALICYA
.^•'*7*
H. G. SMITH.
H. W. POSZ.
Chas. A. GILE.
ZABEZPIECZENIA, KARTW
OKRĘTOWE, PBZEWŁAS*.
CZANIA I NOTARYAT i»łV
BLICZNY.
Mamy metylko najwięksi
i najbezpieczniejszą agencyą
zabezpieczenia w Winonie, leci
nawet na cały Północny Za
chód. Mamy w ręku miłki
więcej połowę wszystkich Mt»
beepieozeń w Winonie.
Kie bierzemy więcej od
fcespieczenia w naezyck
infa Kompaniach jak mai.
BIURO
la
66-e 3rd mm
Stad Btbnsi) Bitdnh
MŁYN
O. W. AND INGA
na Sngarloal
pod Wiuoną
wyrabia }akna]lepszę mękę w rtifc
aych gatunkach, mianowicie taf
patent i Aytni$ mękę. Wy
takie za tyto i pszenicę
W« młynie najnowsi®
dla tego i męka musi
dobra.
Pamiętajcie o
Umie na Sugareft
sprzedaje w miejscu
ą|
4
/MiAowoePs*
rrropiAC5T»
twoonróBB
1BJIK1C
W Winonie eprzedaie te maszyny
E. V. BOGART
130 West Thixd str.
Y Y
świeże solone i wędzone
oraz
OSTRZYGI
i
rozsyła
nawet do dalekich stron
J. 8. Johnson
1234 Main Str.
Oreeu Bay Wis.
SENNIK
czyli
WRÓŻENIE ZE SNÓW
na
Przeszło 15CO przypadków służęeę,
•t. różnych starodawnych ksifg
zebrane i por/ądsiem abecadłowjgp
dla rozrywki i zabawy ciekawy4b
ludzi ogłoszone.
CEN A 15 o.
Można te książkę dostać w kńf
uami DERD O
W S KIEGO
\Vinona, Minii. 59 E. 2nd str,
PROROCTWO
MICHALDY,
KRÓLOWEJ ZiE SABBY
13 SYBILII.
DE NA 15 o.
Można tą książką dosiac
to fóift
a
ar ni H. DERDO WSKIEQO
Winonie, Mmn. 59 E. 2nd Btr.
WĘGLARZ
Z WALENCYI
CENA 30 o.
Mołna ksiąikę dostać w ksie
ami H. DERDO W SKIEG O w
inona, Minn. 59 E. 2nd str.
gai
Wi
POŚREDNIK
I'OLShO-AMIUSkl
hsi($ka dla Polaków w Ameryon
łatwego nauczenia .ę po angielska
z opisaniem
KAŻDEGO WYRAZU JAK
SIĘ MA WYMAWIAĆ,
1 dołączeniem rozmów i różnych
listów w polskim i angielskim 1ę
zyku.
GEN
A
65 o,
Moina tą ksiąłkt dot lać to
aarni H. DEJtDQWSEJEGO
Wioon*, Miau. 69 E 2nd »U.
,4$

xml | txt